การเป็นศิลปินในประเทศไทยไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเมื่อคุณไม่ได้มาจากรั้วสถาบันศิลปะ ไม่มีเครือข่ายรุ่นพี่รุ่นน้องในวงการ หรือเส้นทางที่โรยด้วยคำว่า “โอกาส”
แต่สำหรับ โตส ซันโตส (Tos Suntos) หรือ ปัญญวัฒน์ พิทักษวรรณ เขากลับเลือกเดินบนเส้นทางนั้นด้วยแรงศรัทธาและความดื้อเงียบ ๆ ที่เชื่อในพลังของผลงานและโลกออนไลน์
โตสเรียนจบด้าน ออกแบบกราฟิก และเริ่มต้นชีวิตทำงานในฐานะดีไซเนอร์ให้กับแบรนด์ใหญ่ระดับประเทศอย่าง Jim Thompson และ Singha ก่อนจะค่อย ๆ แปรเปลี่ยนจากการ “ออกแบบเพื่อแบรนด์” มาสู่การ “สร้างศิลปะเพื่อเข้าใจตัวเอง”
เขาเริ่มต้นด้วยการทดลอง ลองผิดลองถูกกับเทคนิคหลากหลาย ทั้งจิตรกรรม ดิจิทัลอาร์ต คอลลาจ ไปจนถึงประติมากรรม แล้วนำผลงานเหล่านั้นเผยแพร่บนโซเชียลมีเดียโดยไม่คาดหวังอะไรนัก — นอกจากจะได้บันทึกเส้นทางของตัวเองในฐานะคนทำงานศิลปะคนหนึ่ง
แต่โลกออนไลน์กลับมองเห็นเขาเร็วกว่าที่คิด ไลก์ แชร์ และคำพูดปากต่อปากค่อย ๆ ส่งชื่อ “Tos Suntos” ออกไปไกลกว่าที่จินตนาการไว้ จนวันหนึ่งแกลเลอรีจากต่างประเทศติดต่อเชิญให้เขาไปจัดแสดงงานศิลปะ
เมื่อโซเชียลคือเวทีของโลก
หากไม่พูดถึงโลกออนไลน์ ก็คงไม่อาจเข้าใจเส้นทางของโตสได้ครบถ้วน เพราะโซเชียลมีเดียไม่เพียงเป็นพื้นที่ที่ทำให้คนเห็นผลงานของเขา แต่ยังเป็น “เวทีเปิด” ที่ทำให้แบรนด์ระดับโลกอย่าง Adidas เลือกเขาเป็นตัวแทนศิลปินไทยร่วมสร้างสรรค์งานศิลป์ในเฟลกชิฟสโตร์ รวมถึงการ Collaboration กับ Mercedes-Benz ที่ตอกย้ำว่าเส้นทางศิลปินนอกกระแสก็สามารถไปไกลได้ด้วยตัวเอง
งานของโตสจึงไม่เพียงเป็นศิลปะในแกลเลอรี แต่ยังสะท้อนวิถีของศิลปินยุคดิจิทัล ที่สร้างชื่อด้วยความจริงใจ ความสม่ำเสมอ และการเปิดเผยตัวตนอย่างเป็นธรรมชาติ
จากดีไซเนอร์สู่นักเล่าเรื่องด้วยภาพ
ผลงานของโตสมีเอกลักษณ์ในความ “ไม่เป็นแบบแผน” บางครั้งดูเหมือนภาพฝัน บางครั้งก็เหมือนภาพจำจากวัยเด็กที่ถูกตีความใหม่อีกครั้ง
เขามักหยิบ ลวดลายไทย สัตว์ในตำนาน และสัญลักษณ์จากวัฒนธรรมป๊อป มาทอรวมกันเป็นภาพที่ทั้งคุ้นเคยและแปลกตา ไม่ใช่เพื่อวิพากษ์สังคม แต่เพื่อ “ทำความเข้าใจสิ่งที่เราเติบโตมาด้วย”
ศิลปินเคยกล่าวว่า “เราอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังติดอยู่ในโครงสร้างความเชื่อที่สร้างขึ้นเอง” ความเชื่อ ศรัทธา และวัฒนธรรมเป็นเหมือนชั้นบาง ๆ ที่ห่อหุ้มตัวตนไว้โดยไม่รู้ตัว เขาจึงใช้ศิลปะเป็นพื้นที่สำรวจคำถามนี้
ในผลงานชุดใหม่ Seeking in the Interstices ที่จัดแสดงโดย ถัง คอนเทมโพรารี อาร์ต กรุงเทพฯ ระหว่างวันที่ 18 ตุลาคม – 23 พฤศจิกายน 2025 โตสพาผู้ชมย้อนกลับไปสำรวจช่วงชีวิตของตัวเอง ตั้งแต่วัยเด็กในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนที่เต็มไปด้วยความเชื่อทางศาสนาและประเพณี จนถึงช่วงวัยรุ่นที่เริ่มตั้งคำถามต่อสิ่งที่เคยศรัทธา
ภาพของ “Enimous” ตัวแทนเชิงสัญลักษณ์ของศิลปิน ปรากฏอยู่ในหลายชิ้น ร่างกายที่ถูกตรึงอยู่ในโครงสร้างสถาปัตยกรรม ถูกบิดเบือนตามกรอบเลขาคณิต หรือซ่อนอยู่หลังผนังโปร่งใส มันคือการสำรวจคำถามเดียวกันที่เขาย้ำเสมอ
“เราจะมีศรัทธาได้โดยไม่ติดอยู่กับมันหรือไม่?”
“เราจะมีตัวตนของเราเองได้ โดยไม่หลอมรวมเข้ากับสิ่งที่สังคมกำหนดหรือไม่?”
เสรีภาพในพื้นที่เล็ก ๆ ระหว่างความเชื่อ
นิทรรศการ Seeking in the Interstices ไม่ได้เสนอคำตอบสำเร็จรูป แต่ชวนให้คนดูได้ใช้เวลาหยุดนิ่งกับภาพแต่ละชิ้น ทบทวนความเชื่อที่เคยมี ค่านิยมที่เคยยึดถือ และเสรีภาพที่เรามักคิดว่ามีอยู่ เหมือนที่โตสเขียนไว้ในถ้อยแถลงของศิลปินว่า “การทำงานศิลปะในครั้งนี้ไม่ได้ต้องการชี้ผิดหรือถูกในเรื่องของความเชื่อ แต่ต้องการเปิดพื้นที่ให้เราตั้งคำถาม สำรวจ และมองเห็นตัวเองภายใต้โครงสร้างความคิดที่มองไม่เห็น”
อาจเพราะในที่สุดแล้ว เสรีภาพไม่ได้อยู่ไกลไปกว่าพื้นที่เล็ก ๆ ระหว่างความเชื่อที่เรากำลังพยายามมองทะลุออกไป เหมือนชื่อของนิทรรศการ Seeking in the Interstices ที่หมายถึง “การค้นหาในช่องว่างระหว่างสิ่งต่างๆ” และนั่นเองคือที่ที่ศิลปะของโตส ซันโตส ทำงานได้งดงามที่สุด
นิทรรศการ Seeking in the Interstices โดย ศิลปิน: โตส ซันโตส (Tos Suntos) จัดแสดงระหว่างวันที่ 18 ตุลาคม – 23 พฤศจิกายน 2025 ณ ถัง คอนเทมโพรารี อาร์ต กรุงเทพฯ วันเปิดนิทรรศการ วันเสาร์ที่ 18 ตุลาคม เวลา 16:00 น.
